HƯỚNG DẪN TƯ VẤN GIÁO DỤC SỨC KHỎE VIÊM AMIDAN

a.Vị trí của amidan

Amidan khẩu cái là mô lympho lớn của vòng Waldeyer (Gồm: hai amidan khẩu cái, một amidan đáy lưỡi và một amidan họng mũi), nằm trong khoang tam giác gọi là hố amidan có 2 canh là trụ trước – cung khẩu cái lưỡi và trụ sau – cung khẩu cái hầu.

b.Chức năng của amidan

- Chức năng chính của amidan là tham gia vào quá trình miễn dịch của cơ thể. Vòng Waldeyer là bộ phận tiếp xúc trước tiên với các chất lạ như vi khuẩn, virus, nấm,... theo không khí hay thức ăn đột nhập vào trong cơ thẻ. Trong đó Amidan khẩu cái có khối lượng lớn nhất có vai trò quan trọng trong sự đáp ứng miễn dịch đầu tiên.

-Về mặt sinh l‎ý, amidan khoẻ mạnh là các tế bào lympho chịu kích thích liên tục từ các yếu tố gây bệnh còn gọi là “Trạng thái viêm sinh lý”.

II.VIÊM AMIDAN LÀ GÌ?

a.Viêm amidan cấp tính

- Viêm amidan cấp tính thường gặp ở người bệnh từ 3-4 tuổi trở lên với các triệu chứng của amidan khẩu cái bị xung huyết (màu đỏ và sưng lên) và tiết nhiều dịch, đây là triệu chứng điển hình ở giai đoạn đầu của viêm nhiễm. Ngoài ra, còn có thể có thêm các triệu chứng khác như sốt, amidan có các đốm màu trắng hoặc vàng, nổi hạch bạch huyết tại cổ và hàm, đau tai và nhức đầu.

b.Viêm amidan mạn tính

- Khác với viêm amidan cấp tính, viêm amidan mạn tính có triệu chứng không điển hình và khá nghèo nàn.  Đây là tình trạng viêm tái lại nhiều lần với các triệu chứng tương tự như viêm amidan cấp tính, nhưng có thêm những dấu hiệu như sau:

+ Triệu chứng đặc trưng của viêm amidan là người bệnh có hơi thở hôi, mặc dù đã được vệ sinh răng miệng sạch sẽ và đều đặn nhưng hơi thở vẫn có mùi khó chịu.

+ Bệnh xảy ra trên nền thể trạng kém, gầy yếu

+ Khi nuốt có cảm giác vướng ở cổ họng.

+ Ho khan từng cơn, đặc biệt ho kéo dài khi ngủ dậy vào buổi sáng.

+ Do ho nhiều nên gây ra rát họng và giọng nói của người bệnh thay đổi.

III. NGUYÊN NHÂN VIÊM AMIDAN

-Nguyên nhân gây viêm amidan phần lớn là do vi khuẩn gây ra, do đó, bệnh viêm amidan có thể lây truyền từ người bệnh sang người khỏe mạnh.

- Virus hô hấp: Rhinovirus, Coronavirus, Virus hợp bào hô hấp RSV Respiratory Syntycial Virus), Virus á cúm, Adeno virus.

- Virus cúm (Influenza), có 3 type A,B,C.

- Do vi khuẩn:

+ Liên cầu khuẩn Streptococcus pyogenes còn gọi là liên cầu tan huyết beta nhóm A (GABHS Group A Hemolytic Streptococcus) là tác nhân chủ yếu gây viêm họng - viêm amidan cấp tính.

+ Các loại vi khuẩn khác: Staphylococcus aureus, Neisseria meningitis và gonorrhea, Streptococcus pneumonia, Haemophilus.

IV.TRIỆU CHỨNG CỦA VIÊM AMIDAN

a.Triệu chứng của viêm amidan cấp tính

- Triệu chứng toàn thân: Bệnh bắt đầu đột ngột với cảm giác rét hoặc gai rét, sốt 38 - 39 độ C, có thể 40 độ, người mệt mỏi, chán ăn.

- Triệu chứng cơ năng:

+ Cảm giác khô họng, rát và nóng ở vùng họng, vị trí của amidan, đau nhói lên tai, đau tăng khi nuốt, khi ho.

+ Thở khò khè, đêm ngáy to.

+ Viêm có thể lan xuống thanh quản, khí quản, gây ho từng cơn, đau, có đờm nhầy, giọng nói khàn.

- Khi thăm khám: 

+ Lưỡi trắng miệng khô. Niêm mạc đỏ, Amidan sưng to.

+ Các tổ chức Lympho thành sau họng nề,đỏ. Phần lớn thể này do virút gây nên.

+ Trên bề mặt amidan có nhiều chấm mủ trắng, thường do vi khuẩn liên cầu, tụ cầu gây nên.

b.Triệu chứng của viêm amidan mạn tính

+ Cảm giác nuốt vướng, có khi thở khó, nhất là thể quá phát.

+ Ngứa rát họng, hơi thở có mùi hôi do chứa mủ trong hốc của amidan.

+ Ho khan hoặc từng cơn nhất là buổi sáng lúc ngủ dậy. Nói giọng mất âm sắc thỉnh thoảng khàn nhẹ.

V.ĐIỀU TRỊ VIÊM AMIDAN NHƯ THẾ NÀO

- Kháng sinh

- Kháng viêm

- Giảm đau

- Sát khuẩn tại chỗ bằng các dung dịch súc họng: nước muối sinh lý, các dung dịch chứa clorhexidine

- Nâng tổng trạng: tăng cường thể thao, ăn nhiều rau xanh, trái cây.

Nghỉ ngơi uống nhiều nước ấm, cữ thức ăn chua, nóng, lạnh, cay, nước có ga,

VI. KHI NÀO CẮT AMIDAN

- Viêm amidan tái phát từ 5 lần trở lên trong một năm.

- Amidan gây ngưng thở khi ngủ, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe.

- Nghi ngờ ác tính hoặc có dấu hiệu ung thư amidan

- Viêm amidan mạn tính kéo dài đã điều trị nội khoa tích cực nhưng bệnh nhân vẫn đau họng viêm hạch cổ, hơi thở hôi.

Tài liệu tham khảo

- Sách giải phẫu Đầu Mặt Cổ PGS.TS.BS. Phạm Quang Diệu

- Phác đồ Bệnh viện Nhi Đồng 1 tập 2 năm 2020

- Bài giảng Tai Mũi Họng của thầy Nhan Trừng Sơn. Tập 2

- Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị Một số bệnh về Tai Mũi Họng Bộ Y tế

- Tài liệu truyền thông GDSK khoa Tai Mũi Họng bệnh viện Quận Tân Phú năm 2022