NGÀY SỨC KHỎE TÂM THẦN THẾ GIỚI 10/10/2026

Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới là dịp để kết nối một cách thực chất với những người có trải nghiệm thực tế (PWLE) về các vấn đề sức khỏe tâm thần, đồng thời công nhận kiến ​​thức của họ như một dạng chuyên môn quan trọng. Chiến dịch năm nay kêu gọi để tiếng nói của họ góp phần định hình các chính sách, dịch vụ và quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của họ.

"Trải nghiệm thực tế" là những gì một cá nhân tự mình trải qua; điều này mang lại cho họ kiến ​​thức hoặc sự thấu hiểu mà những người chỉ nghe kể hoặc tìm hiểu lý thuyết về các trải nghiệm đó không thể có được.

Thường thì những người có trải nghiệm thực tế chỉ được mời chia sẻ câu chuyện của mình chứ không được tham gia vào quá trình ra quyết định. Sự tham gia thực chất đòi hỏi nhiều hơn việc chỉ đơn thuần được lắng nghe.

Điều này có nghĩa là tạo cơ hội để họ tác động đến các quyết định, cùng thiết kế dịch vụ, tăng cường các mô hình do chính người bệnh dẫn dắt (peer-led approaches), xóa bỏ sự kỳ thị và nâng cao trách nhiệm giải trình. Khi những người có trải nghiệm thực tế tham gia một cách thực chất, hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần sẽ có xu hướng trở nên nhân văn hơn (lấy con người làm trung tâm), tôn trọng quyền con người và đáp ứng tốt hơn các nhu cầu cũng như mối quan tâm của người dân.

Một ưu tiên quan trọng đối với nhóm người này là chuyển đổi từ mô hình điều trị nội trú dài hạn tại các cơ sở tâm thần sang mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng và lấy con người làm trung tâm.

Những cuộc trò chuyện về sức khỏe tâm thần thực sự tạo ra sự khác biệt. Và chúng trở nên ý nghĩa nhất khi chúng ta thực sự lắng nghe những trải nghiệm của mọi người.

Việc trò chuyện về sức khỏe tâm thần có thể khiến chúng ta cảm thấy e ngại. Nhiều người trong chúng ta lo sợ sẽ nói điều gì đó không phù hợp, và chính nỗi lo này có thể ngăn cản cuộc trò chuyện ngay từ khi chưa kịp bắt đầu. Tuy nhiên, những cuộc trò chuyện này lại vô cùng quan trọng.

Kỹ năng lắng nghe tốt có thể hỗ trợ sức khỏe tinh thần và sự an yên của một người như thế nào

Khi người thân hoặc bạn bè đang trải qua giai đoạn khó khăn, bản năng của chúng ta thường là muốn tìm cách cải thiện tình hình. Chúng ta có thể đưa ra lời khuyên, tìm kiếm giải pháp hoặc cố gắng chọn những từ ngữ phù hợp để nói. Tuy nhiên, đôi khi điều một người cần nhất đơn giản chỉ là được lắng nghe.

Biết cách lắng nghe có thể tạo ra sự khác biệt lớn khi hỗ trợ ai đó vượt qua giai đoạn thử thách. Việc dành sự chú tâm, quan tâm đến những gì họ chia sẻ và tạo không gian để họ được nói sẽ giúp họ cảm thấy mình được lắng nghe và thấu hiểu.

Hãy cùng tìm hiểu về kỹ năng lắng nghe chủ động, tác động của nó đối với sức khỏe tinh thần và cách để chúng ta trở thành người biết lắng nghe hơn.

Lắng nghe chủ động là gì?

Lắng nghe chủ động nghĩa là thực sự quan tâm đến những gì người khác đang nói và cố gắng thấu hiểu cảm xúc của họ. Điều này đòi hỏi sự lắng nghe không phán xét, thay vì chỉ đơn thuần chờ đến lượt mình lên tiếng.

Một số kỹ năng lắng nghe chủ động bao gồm:

         Hạn chế các yếu tố gây xao nhãng, chẳng hạn như cất điện thoại đi.

         Đặt những câu hỏi phù hợp để làm rõ hoặc hiểu sâu hơn về điều người kia đang nói.

         Dành thời gian cho người kia chia sẻ mà không ngắt lời.

        Thể hiện sự chú tâm qua ngôn ngữ cơ thể, chẳng hạn như hướng người về phía họ hoặc gật đầu, nếu bạn cảm thấy thoải mái khi làm vậy.

       Tuy nhiên, ngôn ngữ cơ thể ở mỗi người là khác nhau. Ví dụ, việc duy trì giao tiếp bằng mắt không phải lúc nào cũng dễ dàng hay tạo cảm giác thoải mái. Điều quan trọng nhất vẫn là bạn thực sự chú tâm vào câu chuyện.

Tại sao lắng nghe lại quan trọng đối với sức khỏe tinh thần?

Hãy nhớ lại lần gần nhất bạn có điều gì đó trăn trở trong lòng và có ai đó đã dành thời gian để thực sự lắng nghe bạn. Có thể họ không đưa ra lời khuyên nào cả, nhưng sau cuộc trò chuyện, bạn cảm thấy lòng nhẹ nhõm hơn hoặc bớt cô đơn hơn khi đối mặt với vấn đề đang làm mình lo lắng. Việc được lắng nghe có thể giúp chúng ta cảm thấy mình được trân trọng, thấu hiểu và gắn kết với người khác. Điều này đặc biệt quan trọng khi chúng ta đang gặp khó khăn về sức khỏe tinh thần, bởi việc chia sẻ những cảm xúc nặng nề không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Khi ai đó lắng nghe ta bằng sự thấu cảm – nhất là lúc ta đang đau khổ hay lo âu – ta sẽ cảm thấy bình tĩnh và an tâm hơn. Những cuộc trò chuyện về vấn đề khó khăn có thể trở nên bớt căng thẳng và an toàn hơn, ngay cả khi người nghe không thể trực tiếp giải quyết vấn đề đó.

Lắng nghe cũng mang lại lợi ích cho chính người đang hỗ trợ. Việc dành thời gian thấu hiểu trải nghiệm của người khác giúp ta nuôi dưỡng lòng trắc ẩn và nhìn nhận sự việc từ một góc độ khác. Ta có thể hiểu thêm về những gì họ đang trải qua – những điều mà trước đây ta chưa từng nghĩ tới – hoặc nhận ra rằng mỗi người có thể cảm nhận và trải nghiệm cùng một tình huống theo những cách rất khác nhau.

Làm thế nào để trở thành một người biết lắng nghe?

Biết lắng nghe không có nghĩa là phải tìm ra câu trả lời hoàn hảo. Quan trọng là giúp người kia cảm thấy họ được nhìn nhận và thấu hiểu. Không cần phải phán xét hay cố gắng tìm cách giải quyết vấn đề cho họ.

Dưới đây là một số cách thiết thực để cải thiện kỹ năng lắng nghe của bạn:

+ Hiện diện trọn vẹn: Hãy tập trung vào cuộc trò chuyện thay vì mải suy nghĩ xem mình sẽ nói gì tiếp theo.

+ Để họ chủ động về nhịp độ: Đừng vội vã thúc ép cuộc trò chuyện hay đòi hỏi thông tin mà họ chưa sẵn sàng chia sẻ. Việc mở lời đòi hỏi sự tin tưởng và lòng can đảm; có thể bạn là người đầu tiên mà họ cảm thấy đủ tin cậy để tâm sự. Hãy kiên nhẫn và để họ chia sẻ nhiều hay ít tùy theo ý muốn của họ.

+ Đặt câu hỏi phù hợp: Nếu chưa rõ ý của họ, hãy nhẹ nhàng nhờ họ giải thích thêm. Những câu hỏi như "Chuyện gì đã xảy ra sau đó?" hay "Điều đó khiến bạn cảm thấy thế nào?" có thể giúp bạn hiểu rõ trải nghiệm của họ mà không làm chệch hướng cuộc trò chuyện.

+ Xác nhận lại sự thấu hiểu: Hãy nhắc lại những gì bạn đã nghe để kiểm tra xem mình có hiểu đúng không, đồng thời giúp tránh những hiểu lầm không đáng có.

+ Kiềm chế mong muốn "giải quyết vấn đề" ngay lập tức: Đôi khi, việc công nhận và thấu hiểu những gì họ đang trải qua lại hữu ích hơn nhiều so với việc bảo họ phải làm gì. Nếu họ vừa trải qua một ngày tồi tệ vì kẹt xe và đến nơi làm việc muộn, có lẽ họ không cần nghe về việc lẽ ra họ nên chọn một con đường khác. Có thể họ chỉ muốn có người thấu hiểu cảm giác của mình.

Cách lắng nghe người đang gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần

Lắng nghe có thể là một cách quan trọng để hỗ trợ sức khỏe tâm thần của người khác. Và bạn không cần phải qua đào tạo chuyên môn mới có thể lắng nghe họ.

Nếu bạn lo lắng về việc nói "sai điều gì đó" thì bạn không đơn độc đâu. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là bạn cần phải tránh nói về các vấn đề sức khỏe tâm thần.

Khi lắng nghe một người đang gặp khó khăn về sức khỏe tâm thần, một vài điều đơn giản sau đây có thể giúp ích:

Giữ bình tĩnh và không phán xét : Bạn không thể đoán trước cuộc trò chuyện sẽ diễn ra thế nào hay người kia sẽ nói gì. Hãy cố gắng giữ bình tĩnh, ngay cả khi họ chia sẻ những điều mà bạn cảm thấy khó nghe.

 Đừng vội đưa ra nhận định chủ quan : Bạn không nhất thiết phải từng trải qua những gì họ kể thì mới có thể coi trọng cảm xúc của họ. Ngay cả khi bạn từng có trải nghiệm tương tự, hãy cố gắng thấu hiểu ý nghĩa của trải nghiệm đó đối với họ, thay vì so sánh nó với trải nghiệm của chính bạn.

Hỏi xem điều gì sẽ thực sự hữu ích : Thay vì tự đoán xem điều gì sẽ giúp ích, hãy hỏi trực tiếp họ. Họ có thể đã có câu trả lời, chẳng hạn như một tách trà, một cái ôm, hay đơn giản chỉ là muốn có người ở bên cạnh một lúc. Hoặc cũng có thể họ chưa biết mình cần gì, và điều đó hoàn toàn bình thường.

Khéo léo khuyến khích họ tìm kiếm thêm sự hỗ trợ : Nếu thấy phù hợp, bạn có thể giúp họ tìm kiếm các nguồn hỗ trợ khác, chẳng hạn như đường dây nóng tư vấn sức khỏe tâm thần hoặc đặt lịch hẹn với bác sĩ gia đình.

Hãy nhớ rằng bạn không cần phải có mọi câu trả lời : Việc hỗ trợ ai đó vượt qua những khó khăn về sức khỏe tâm thần đôi khi có thể mang lại cảm giác như một trọng trách lớn lao. Tuy nhiên, trở thành một người biết lắng nghe không có nghĩa là bạn phải trở thành chuyên gia trị liệu hay phải chịu trách nhiệm về sức khỏe tâm thần của họ. Bạn hoàn toàn có thể quan tâm, lắng nghe và giúp họ tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Biến những trải nghiệm thực tế thành hành động

Trải nghiệm thực tế của mọi người là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất để cải thiện sức khỏe tâm thần. Bằng cách lắng nghe những người có nguy cơ cao nhất và hành động dựa trên những chia sẻ của họ, chúng ta có thể xây dựng một xã hội khỏe mạnh hơn về mặt tinh thần.

Thông điệp ngày sức khỏe tâm thần thế giới 2026: Nhân Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới, hãy cùng chuyển từ việc lắng nghe sang hành động – và xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần cùng với những người có trải nghiệm thực tế, chứ không chỉ đơn thuần là vì họ.

Tài liệu tham khảo:

https://www.mentalhealth.org.uk/our-work/campaigns/world-mental-health-day

https://www.who.int/campaigns/world-mental-health-day/2026
 

KHOA KHÁM BỆNH