Hình 1. Bộ nhận diện Ngày Thế giới phòng, chống viêm gan siêu vi 2026. Nguồn: WHO - World Hepatitis Day 2026

Viêm gan siêu vi là gì, vì sao đáng lo?

Viêm gan siêu vi là tình trạng gan bị vi-rút tấn công. Có 5 loại vi-rút chính: A, B, C, D và E. Viêm gan A và E thường lây qua thức ăn, nước uống nhiễm bẩn và đa số diễn tiến cấp tính. Viêm gan B và C có thể kéo dài âm thầm nhiều năm, dần gây xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan. Viêm gan D chỉ xảy ra ở người có nhiễm viêm gan B.

Điều đáng ngại là nhiều người nhiễm viêm gan B hoặc C hoàn toàn không có triệu chứng. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, đau tức vùng hạ sườn phải, nước tiểu sẫm màu hoặc vàng da, vàng mắt. Vì vậy, đừng chờ đến khi cơ thể “báo động” mới đi kiểm tra.

Bệnh lây như thế nào?

·     Viêm gan A và E: chủ yếu qua thực phẩm, nước uống hoặc bàn tay nhiễm bẩn.

·     Viêm gan B: lây từ mẹ sang con khi sinh; qua máu, quan hệ tình dục không an toàn; dùng chung kim tiêm, dao cạo, bàn chải; hoặc dụng cụ xăm, xỏ khuyên không bảo đảm vô khuẩn.

·     Viêm gan C: chủ yếu lây qua đường máu, đặc biệt khi dùng chung kim tiêm hoặc thực hiện thủ thuật với dụng cụ không được tiệt khuẩn đúng cách.

Cần nhớ: Viêm gan B và C không lây qua bắt tay, ôm, ho, hắt hơi hay dùng chung bữa ăn. Hiểu đúng giúp chúng ta bảo vệ bản thân mà không kỳ thị người bệnh.

6 việc mỗi người có thể làm ngay

1.  Biết tình trạng của mình. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về xét nghiệm viêm gan B và C, nhất là khi đang mang thai; trong gia đình có người mắc bệnh; từng truyền máu, xăm hoặc xỏ khuyên; chạy thận; dùng chung kim tiêm; hoặc có men gan tăng không rõ nguyên nhân.

2.  Kiểm tra lịch tiêm chủng. Trẻ sơ sinh cần được tiêm vắc xin viêm gan B càng sớm càng tốt, tốt nhất trong 24 giờ đầu sau sinh, rồi tiêm đủ các mũi theo lịch. Người lớn chưa tiêm hoặc không rõ tiền sử tiêm nên hỏi cơ sở y tế để được tư vấn. Hiện chưa có vắc xin phòng viêm gan C.

3.  Tránh tiếp xúc với máu. Không dùng chung kim tiêm, dao cạo, bàn chải đánh răng; chỉ xăm, xỏ khuyên hoặc làm thủ thuật ở nơi bảo đảm vô khuẩn. Che kín vết thương và đeo găng khi phải xử lý máu.

4.  Quan hệ tình dục an toàn. Sử dụng bao cao su, đặc biệt khi chưa rõ tình trạng nhiễm viêm gan B của bạn tình; người sống chung với người mắc viêm gan B nên được xét nghiệm và tư vấn tiêm vắc xin.

5.  Ăn chín, uống sạch, rửa tay. Đây là những cách đơn giản nhưng rất quan trọng để phòng viêm gan A và E.

6.  Nếu xét nghiệm dương tính, đừng hoảng sợ và đừng tự điều trị. Hãy đến cơ sở y tế để đánh giá mức độ tổn thương gan. Viêm gan B mạn có thể được kiểm soát bằng thuốc kháng vi-rút; viêm gan C có thể chữa khỏi trên 95% trường hợp bằng thuốc kháng vi-rút tác động trực tiếp. Người bệnh cần tái khám đúng hẹn, hạn chế rượu bia và không tự dùng thuốc hoặc sản phẩm “bổ gan” không rõ nguồn gốc.

Hình 2. Chủ động tìm hiểu thông tin, xét nghiệm và tiêm phòng giúp bảo vệ bản thân và gia đình. Nguồn: CDC Hoa Kỳ - Hepatitis B Public Resources

Khi nào cần đi khám ngay?

Hãy đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện vàng da, vàng mắt; nước tiểu sẫm màu; nôn nhiều; đau bụng tăng; bụng to nhanh; chảy máu bất thường hoặc lơ mơ. Đây có thể là những dấu hiệu cho thấy gan đang bị tổn thương nặng.

Nếu trong gia đình có người mắc viêm gan B hoặc C

Không cần ăn riêng, dùng bát đũa riêng hay tránh ôm người bệnh. Thay vào đó, hãy che phủ vết thương, không dùng chung vật dụng có thể dính máu, và khuyến khích các thành viên trong nhà đi xét nghiệm. Người chưa có miễn dịch với viêm gan B nên được tư vấn tiêm vắc xin. Phụ nữ mang thai cần thông báo tình trạng nhiễm bệnh với cơ sở sản khoa để được hướng dẫn các biện pháp giảm lây truyền sang con.

Nguồn tham khảo: WHO - World Hepatitis Day 2026; WHO - Hepatitis B; WHO - Hepatitis C. Truy cập ngày 23/7/2026.

 KHOA NỘI NHIỄM